Trong bộ phim From Scratch (Netflix), gã đầu bếp người Ý Lino Ortolano khi đặt chân đến Texas đã thốt lên một câu nói đầy tính ẩn dụ: "The city has no center". Với một người sinh ra từ vùng Sicily – nơi những quảng trường Piazza đóng vai trò là phòng khác" của cả cộng đồng, việc đối diện với một khu đô thị hiện đại, nơi các dãy phố nối dài không điểm kết, là một sự trống rỗng về mặt tinh thần.

Nỗi lòng của Lino chạm đến một thực trạng trong kiến trúc hiện đại là đôi khi chúng ta đang sống trong những không gian tiện nghi nhưng thiếu vắng linh hồn, thiếu vắng cảm xúc.

Nhà nhân học Marc Augé định nghĩa một "địa điểm" đúng nghĩa phải hội tụ đủ 3 yếu tố: Bản sắc (Identical), Mối quan hệ (Relational) và Lịch sử (Historical). 

Lấy ví dụ là quảng trường Piazza nơi Lino sinh ra. Nó có "Bản sắc" vì không có quảng trường nào giống hệt nó. Nó có "Quan hệ" vì đó là nơi cộng đồng sinh hoạt, gặp gỡ và chào hỏi. Nó có tính "Lịch sử" vì từng viên đá được lắp lên trên nó đều mang dấu ấn của tổ tiên, của con người đã được sinh ra, lớn lên và mất đi.

Sự so sánh khác ông đưa ra chỉ về một nơi khác gọi là Phi-địa điểm (Non-place). Chúng là những không gian được tạo ra chỉ để thực hiện một chức năng như trung chuyển, tiêu dùng, cư trú tạm thời. Sân bay, siêu thị, trạm xăng, hay các dãy nhà chung cư xây hàng loạt chính là Non-place. Ở nơi đó, bạn chỉ được xem như là một "số ghế", một "số phòng" hoặc một "mã khách hàng" trong hàng loạt những danh sách khách hàng có sẵn. Chúng ta có thể đã hiện diện như một lữ khách và không có bất kỳ sự gắn kết thực sự nào về mặt cảm xúc với nơi chốn này. Đâu đó những thước phim điện ảnh đôi khi đã lãng mạn hóa những góc nhỏ ở sân bay, nơi người yêu chào nhau, gửi những nụ hôn tạm biệt và giọt nước mắt chia lia, nhưng bấy nhiêu đó chỉ được xếp thành một dạng kỷ niệm. Một Phi-địa-điểm có thể cực kỳ sang trọng, sạch sẽ và tiện nghi, nhưng nó hoàn toàn vô cảm. Bạn có thể ở trong một sảnh chờ sân bay dát vàng, nhưng bạn vẫn cảm thấy cô độc vì không gian đó không nói cho bạn biết bạn là ai, và nó cũng chẳng quan tâm bạn đến từ đâu.

Trong cuốn The Poetics of Space, triết gia Gaston Bachelard từng cho rằng ngôi nhà là góc trú ngụ của chúng ta trên thế giới rộng lớn. Một ngôi nhà không có "nhân" cũng giống như một cơ thể thiếu đi nhịp đập.

Tại Châu Âu, đặc biệt là Ý, "center" là một khái niệm đa tầng. Nó là Piazza nơi người già ngồi trò chuyện, là nhà thờ nơi tiếng chuông định hình thời gian, và ở cấp độ gia đình, đó là chiếc bàn ăn gỗ thô mộc. Người Ý không chỉ ăn mà họ "sống" xung quanh chiếc bàn. Mọi hỉ nộ ái ố, những cuộc tranh luận nảy lửa hay những lời tự tình đều dính chặt quanh cái trục ấy.

Hãy nhìn vào những căn hộ hiện đại. Chúng ta đang bị cuốn vào xu hướng tiêu chuẩn hóa toàn cầu. Một căn hộ ở TP.HCM, New York hay London đang dần trở nên giống hệt nhau với: sàn gạch men bóng loáng, tường sơn trắng, nội thất gỗ công nghiệp dán laminate và những vách kính nhìn ra một khoảng không vô định.

Khi thiết kế hiện đại ưu tiên sự tối giản cực đoan và tính công năng, đôi khi chúng ta vô tình triệt tiêu đi những cảm xúc này. Những căn hộ vuông vức, những vách kính lạnh lẽo và nội thất công nghiệp không tì vết dễ khiến con người rơi vào trạng thái lạc lõng ngay trong chính ngôi nhà của mình vì thiếu đi sự kết nối vật lý với các vật dụng mang tính biểu tượng. Khi không gian chỉ tập trung vào việc phục vụ nhu cầu vật lý" như ăn, ngủ, sinh hoạt, nó vô tình triệt tiêu khả năng nuôi dưỡng tinh thần.

Trong tâm lý học không gian, con người có một nhu cầu gọi là chiếm hữu không gian. Chúng ta cần để lại dấu ấn cá nhân lên khắp nơi mình ở để cảm thấy an toàn và thuộc về. Một không gian quá sạch sẽ, quá hoàn hảo đến mức công nghiệp và không thể thay đổi theo thời gian sẽ ngăn cản quá trình này, khiến chúng ta luôn cảm thấy mình như một vị khách trong chính ngôi nhà của mình.

Nhưng bạn có nhận ra rằng, có một nghịch lý thường thấy trong đời sống hiện đại: Chúng ta dành hàng năm trời để bồi đắp cho căn hộ của mình, nhưng đôi khi sự gắn kết thực sự lại chỉ xuất hiện sau 24 giờ lưu trú tại một khách sạn cao cấp. Tại sao một không gian tạm thời lại mang đến cảm giác "thuộc về" mãnh liệt đến thế?

Câu trả lời nằm ở tư duy của các chuyên gia Hospitality cao cấp. Họ thiết kế một căn phòng như thiết kế cả một hành trình trải nghiệm. Họ ứng dụng những nghiên cứu về Kiến trúc thần kinh để tác động vào hệ thống limbic của não bộ. Đây chính xác là phần não bộ cổ xưa nhất, nơi cai trị cảm xúc và ký ức trước khi lý trí kịp lên tiếng.

Bí quyết thứ nhất đến từ mùi hương. Tại các Resort cao cấp, bạn sẽ không bao giờ tìm thấy mùi hóa chất tẩy rửa thơm nồng kiểu công nghiệp. Thay vào đó là mùi của gỗ mộc, của giấy cũ, hay hương tinh dầu thảo mộc đặc trưng. Trong ngũ giác, khứu giác là giác quan duy nhất không phải đi qua "trạm kiểm soát" đồi thị (thalamus) của não bộ. Nó đi thẳng vào Hạnh nhân (Amygdala) – trung tâm xử lý cảm xúc, và Hồi hải mã (Hippocampus) – nơi lưu trữ ký ức. Khi bạn hít hà mùi gỗ mộc hay tinh dầu tự nhiên, não bộ không phân tích đó là mùi gì, nó chỉ lập tức kích hoạt một trạng thái gọi là Homeostasis (Sự cân bằng nội môi). Tín hiệu phát đi cho biết đây là môi trường tự nhiên, an toàn và bạn hãy an tâm mà thả lỏng, tận hưởng nó. Đó là lý do chỉ sau vài phút bước vào sảnh Resort, bạn cảm thấy gánh nặng trên vai mình nhẹ bớt, một điều mà những căn phòng nồng mùi sáp thơm hóa học ở nhà không làm được.

Bí quyết thứ hai đến từ xúc giác. Khi bạn chạm tay vào một mặt bàn nhựa ép bóng loáng và một chiếc khay da thuộc thủ công. Nhựa là vật liệu vô sinh. Nó phẳng lì, kháng lại nhiệt độ cơ thể và không bao giờ thay đổi. Não bộ nhận diện đó là một bề mặt giả, tạo ra một sự cảnh giác vô hình trong tiềm thức. Ngược lại, các Resort hàng đầu đang quay về với đồ Handmade hoặc Custom-made và vật liệu tự nhiên vì khả năng phản hồi với nhiệt độ cơ thể và kích thích hệ thần kinh giác quan. Những món đồ da khâu tay với vân nhám tự nhiên hay tấm thiệp giấy mỹ thuật có độ sần mang lại sự kích thích nhẹ cho các tiểu thể thần kinh ở đầu ngón tay. Những điểm chạm này giúp tâm trí ta thoát khỏi những suy nghĩ mông lung để bám trụ vào thực tại.

Neyuh Home & Travel quan sát thấy một sự thay đổi rõ rệt trong nhu cầu của phân khúc Hospitality cao cấp những năm gần đây. Các đơn vị này bắt đầu đặt hàng những sản phẩm da thủ công với yêu cầu khắt khe về độ tinh xảo. Họ chấp nhận mức giá cao hơn và thời gian chờ đợi lâu hơn chỉ để đảm bảo có thể mang trọn vẹn tinh thần, truyền tải thông điệp và trải nghiệm từng giác quan cho khách hàng.

Việc đưa đồ da thật vào không gian sống chính là mong muốn trang hoàng cảm xúc, thiết lập một trung tâm. Khác với nhựa hay kim loại, da thuộc (đặc biệt là dòng thuộc thảo mộc) là một vật liệu sống. Nó có khả năng ghi nhớ thời gian. Khi bạn sử dụng, dầu từ bàn tay, ánh sáng mặt trời và cả độ ẩm trong không khí sẽ tương tác với bề mặt da, tạo nên quá trình Patina. 

Trong Home Decor, một vật dụng thủ công không tồn tại để được ngắm nhìn như một món đồ trưng bày trong tủ kính. Nó hiện diện để được nuôi dưỡng và để nuôi dưỡng ngược lại tâm hồn gia chủ. Khi bạn chọn một món đồ biết già đi, bạn đang thổi sức sống vào ngôi nhà, biến những bức tường vuông vức vô hồn thành một thực thể có ký ức và có bản sắc riêng.

"Center" không nhất thiết phải là một căn phòng rộng lớn hay một quảng trường lộng lẫy. Nó có thể là góc đọc sách với chiếc đèn vàng ấm, là khay trà bằng da nhỏ nhắn nơi bạn đặt tách cà phê mỗi sáng, hay là chiếc bàn ăn nơi mọi thành viên gác lại điện thoại để nhìn vào mắt nhau.
Ngôi nhà, suy cho cùng, là một thực thể sống. Và để thực thể đó có linh hồn, chúng ta cần can đảm chọn lựa những giá trị thủ công, sự chậm rãi và những điểm chạm chân thật nhất.